Lei de procedemento laboral

REAL DECRETO LEXISLATIVO 2/1995, do 7 de abril, polo que se aproba o texto refundido da Lei de Procedemento Laboral.

A Lei 42/1994, do 30 de decembro, de Medidas Fiscais, Administrativas e de Orde Social, autorizou ao Goberno na súa disposición final sexta para que, no prazo de tres meses desde a entrada en vigor da mesma, elabore un texto refundido do Real Decreto Lexislativo 521/1990, do 27 de abril, polo que se aproba o texto articulado da Lei de Procedemento Laboral, incorporando ao mesmo as modificacións introducidas pola propia Lei antes citada, pola Lei 11/1994, do 19 de maio, pola que se modifican determinados artigos do Estatuto dos Traballadores, do texto articulado da Lei de Procedemento Laboral e da Lei sobre Infraccións e Sancións de Orde Social; pola Lei 14/1994, do 1 de xuño, pola que se regulan as empresas de traballo temporal, e pola Lei 18/1994, do 30 de xuño, pola que se modifica a normativa de eleccións aos órganos de representación do persoal ao servicio das Administracións públicas, da Lei 9/1987, do 12 de xuño, modificada pola Lei 7/1990, do 19 de xullo.

A tal fin responde o presente Real Decreto Lexislativo, ao que se incorpora, segundo o mandato recibido, un texto refundido da Lei de Procedemento Laboral no que se recollen as modificacións que no apartado anterior se detallan.

Na súa virtude, a proposta do Ministro de Xustiza e Interior, tras informe previo do Consello Xeral do Poder Xudicial, de acordo co Consello de Estado e tras deliberación previa do Consello de Ministros na súa reunión do 31 de marzo de 1995,

DISPOÑO:

Artigo único.

Apróbase o texto refundido da Lei de Procedemento Laboral que se insire a continuación.

Disposición derrogatoria única.

Quedan derrogados o texto articulado da Lei de Procedemento Laboral, aprobado por Real Decreto Lexislativo 521/1990, do 27 de abril; o capítulo II da Lei 11/94, do 19 de maio, sobre modificación de determinados artigos do Estatuto dos Traballadores, do texto articulado da Lei de Procedemento Laboral e da Lei sobre Infraccións e Sancións na Orde Social; a disposición adicional segunda da Lei 14/1994, do 1 de xuño, pola que se regulan as empresas de traballo temporal; a disposición adicional única da Lei 18/1994, do 30 de xuño, pola que se modifica a normativa de eleccións aos órganos de representación do persoal ao servicio das Administracións públicas da Lei 9/1987, do 12 de xuño, modificada pola Lei 7/1990, do 19 de xullo, e o capítulo V da Lei 42/1994, do 30 de decembro, de medidas fiscais, administrativas e de orde social.

Disposición final única.

O presente Real Decreto Lexislativo e o texto refundido que aproba entrarán en vigor o día 1 de maio de 1995.

Madrid, 7 de abril de 1995.

XOÁN CARLOS R.

O Ministro de Xustiza e Interior,

JUAN ALBERTO BELLOCH JULBE

ANEXO

TEXTO REFUNDIDO DA LEI DE PROCEDEMENTO LABORAL

LIBRO I

Parte xeral

TÍTULO I

Do exercicio da potestade xurisdiccional

CAPÍTULO I

Da xurisdicción

Artigo 1.

Os órganos xurisdiccionais da orde social coñecerán as pretensións que se promovan dentro da rama social do Dereito en conflictos tanto individuais como colectivos.

Artigo 2.

Os órganos xurisdiccionais da orde social coñecerán as cuestións litixiosas que promovan:

a) Entre empresarios e traballadores como consecuencia do contrato de traballo.

b) En materia de Seguridade Social, incluída a protección por desemprego.

c) Na aplicación dos sistemas de melloras da acción protectora da Seguridade Social, incluídos os planos de pensións e contratos de seguro, sempre que a súa causa derive dun contrato de traballo ou convenio colectivo.

d) Entre os asociados e as Mutualidades, así como entre as fundacións laborais ou entre estas e os seus beneficiarios, sobre cumprimento, existencia ou declaración das súas obrigas específicas e dereitos de carácter patrimonial, relacionados cos fins e obrigas propios destas entidades.

e) Contra o Estado, cando lle atribúa responsabilidade a lexislación laboral.

f) Contra o Fondo de Garantía Salarial, nos casos en que lle atribúa responsabilidade a lexislación laboral.

g) Sobre constitución e recoñecemento da personalidade xurídica dos sindicatos, impugnación dos seus estatutos e a súa modificación.

h) En materia de réxime xurídico específico dos sindicatos, tanto legal como estatutario, no relativo ao seu funcionamento interno e ás relacións cos seus afiliados.

i) Sobre constitución e recoñecemento da personalidade xurídica das asociacións empresariais nos termos referidos na disposición derrogatoria da Lei Orgánica 11/1985, do 2 de agosto, de Liberdade Sindical, impugnación dos seus estatutos e a súa modificación.

l) Sobre a responsabilidade dos sindicatos e das asociacións empresariais por infracción de normas da rama social do Dereito.

m) Sobre tutela dos dereitos de liberdade sindical.

n) En procesos de conflictos colectivos.

ñ) Sobre impugnación de convenios colectivos.

o) En procesos sobre materias electorais, incluída a denegación de rexistro de actas electorais, tamén cando se refiran a eleccións a órganos de representación do persoal ao servicio das Administracións Públicas.

p) Entre as sociedades cooperativas de traballo asociado ou anónimas laborais e os seus socios traballadores, pola súa condicións de tales.

q) Entre os empresarios e traballadores como consecuencia do contrato de posta a disposición.

r) Respecto de calquera outras cuestións que lle sexa atribuída por normas con categoría de Lei.

Artigo 3.

Non coñecerán os órganos xurisdiccionais da orde social:

a) As pretensións que versen sobre a impugnación dos actos das Administracións públicas suxeitos ao dereito administrativo en materia laboral.

b) As resolucións dictadas pola Tesourería Xeral da Seguridade Social en materia de xestión recadatoria ou, se é o caso, polas Entidades xestoras no suposto de cotas de recadación conxunta.

c) A tutela dos dereitos de liberdade sindical e do dereito de folga relativa aos funcionarios públicos e ao persoal a que se refire o artigo 1.3.a) do texto refundido da Lei do Estatuto dos Traballadores.

CAPÍTULO II

Da competencia

Artigo 4.

1. A competencia dos órganos xurisdiccionais da orde social estenderase ao coñecemento e decisión das cuestións previas e pre-xudiciais non pertencentes á dita orde, que estean directamente relacionadas coas atribuídas á mesma, agás o previsto no apartado 3 deste artigo.

2. As cuestións previas e pre-xudiciais serán decididas na resolución xudicial que poña fin ao proceso. A decisión que se pronuncie non producirá efecto fóra do proceso en que se dicte.

3. Ata que as resolva o órgano xudicial competente, as cuestións pre-xudiciais penais suspenderán o prazo para adoptar a debida decisión só cando se baseen en falsidade documental e a súa solución sexa de todo punto indispensable para a dictar.

4. A suspensión da execución por existencia dunha cuestión pre-xudicial penal só procederá se a falsidade documental en que se basee se producise despois de constituído o título executivo e limitarase ás actuacións executivas condicionadas directamente pola resolución daquela.

Artigo 5.

1. Se os órganos xurisdiccionais se considerasen incompetentes para coñecer a demanda por razón da materia ou da función, acto seguido da súa presentación dictarán auto en que o declaren así e en que preveñan o demandante ante quen e como pode facer uso do seu dereito.

2. Igual declaración deberán facer ao dictar sentencia, se se considerasen incompetentes, absténdose de entrar no coñecemento do fondo do asunto.

3. A declaración de oficio da incompetencia nos casos dos dous parágrafos anteriores requirirá a audiencia previa das partes e do Ministerio Fiscal no prazo común de tres días.

4. Contra o auto de declaración de incompetencia poderán exercerse os recursos previstos nesta Lei.

Artigo 6.

Os Xulgados do Social coñecerán en única instancia todos os procesos atribuídos á orde xurisdiccional social, agás os mencionados nos artigos 7 e 8 desta Lei.

Artigo 7.

As Salas do Social dos Tribunais Superiores de Xustiza coñecerán:

a) En única instancia, os procesos sobre as cuestións a que se refiren os artigos g), h), i), m), n) e ñ) do artigo 2 cando estendan os seus efectos a un ámbito territorial superior ao da circunscrición dun Xulgado do Social e non superior ao da Comunidade Autónoma, así como de todos aqueles que expresamente lles atribúan as leis.

b) Os recursos de suplicación establecidos nesta Lei contra as resolucións dictadas polos Xulgados do Social da súa circunscrición.

c) As cuestións de competencia que se susciten entre os Xulgados do Social da súa circunscrición.

Artigo 8.

A Sala do Social da Audiencia Nacional coñecerá en única instancia os procesos a que se refiren os apartados g), h), i), m), n) e ñ) do artigo 2 cando estendan os seus efectos a un ámbito territorial superior ao dunha Comunidade Autónoma.

Artigo 9.

A Sala do Social do Tribunal Supremo coñecerá:

a) Os recursos de casación establecidos na Lei.

b) O recurso de revisión contra sentencias firmes dictadas polos órganos xurisdiccionais da orde social.

c) As cuestións de competencia suscitadas entre órganos da orde xurisdiccional social que non teñan outro superior xerárquico común.

Artigo 10.

A competencia dos Xulgados do Social será determinada de acordo coas seguintes regras:

1. Con carácter xeral será Xulgado competente o do lugar de prestación dos servicios ou a do domicilio do demandado, a elección do demandante.

Se os servicios se prestasen en lugares de distintas circunscricións territoriais, o traballador poderá elixir entre aquel deles en que teña o seu domicilio, o do contrato, se estando nel o demandado puidese ser citado, ou o domicilio do demandado.

No caso de que sexan varios os demandados e se opte polo foro do domicilio, o demandante poderá elixir o de calquera dos demandados.

Nas demandas contra as Administracións públicas será Xulgado competente o do lugar de prestación dos servicios ou o do domicilio do demandante, a elección deste.

2. Nos procesos que se indican nos parágrafos seguintes será en cada caso Xulgado competente:

a) Nos que versen sobre a materia referida no parágrafo b) do artigo 2, aquel na circunscrición do cal se producise a resolución, expresa ou presunta, impugnada no proceso, ou do domicilio do demandante, a elección deste.

b) Nos que versen sobre as materias referidas nos parágrafos c) e d) do artigo 2, o do domicilio do demandado ou o do demandante, a elección deste, agás nos procesos entre Mutualidades de Previsión, en que rexerá o foro da demandada.

c) Nos de reclamación de salarios de tramitación fronte ao Estado, o que dictou a sentencia de despedimento.

d) Nos que versen sobre as materias referidas nos parágrafos g) e i) do artigo 2, o da sede do sindicato ou da asociación empresarial.

e) Nos que versen sobre a materia referida nos parágrafos h) e l) do artigo 2, o do lugar en que se produzan os efectos do acto ou actos que deron lugar ao proceso.

f) Nos que versen sobre a materia referida no parágrafo m) do artigo 2, o do lugar onde se produciu a lesión respecto da que se demanda a tutela.

g) Nos procesos electorais regulados na sección 2ª, capítulo V, título II do Libro II desta Lei, o do lugar na circunscrición do cal estea situada a empresa ou centro de traballo; e se os centros están situados en concellos ditintos, en que exerzan xurisdicción Xulgados diferentes, con unidade de comité de empresa ou de órgano de representación do persoal ao servicio das Administracións públicas, o do lugar en que inicialmente se constituíse a mesa electoral.

h) Nos de impugnación de convenios colectivos e nos de conflictos colectivos, o da circunscrición a que se refira o ámbito de aplicación do convenio impugnado ou en que se produzan os efectos do conflicto, respectivamente.

Artigo 11.

1. A competencia territorial para o coñecemento dos procesos atribuídos en instancia ás Salas do Social dos Tribunais Superiores de Xustiza corresponderá a:

a) Nos de conflicto colectivo ou nos de impugnación de convenios colectivos, á do Tribunal en que se produzan os efectos do conflicto ou á daquel na circunscrición do cal se estenda o ámbito de aplicación das cláusulas do convenio impugnado, respectivamente.

b) Nos que versen sobre a materia referida nos parágrafos g) e i) do artigo 2, á do Tribunal na circunscrición do cal teñan a súa sede o sindicato e a asociación empresarial.

c) Nos que versen sobre a materia referida no parágrafo h) do artigo 2, á do Tribunal na circunscrición do cal se produzan os efectos do acto ou actos que deron lugar ao proceso.

d) Nos que versen sobre a materia referida no parágrafo m) do artigo 2, á do Tribunal do cal se produza a lesión respecto da que se demanda a tutela.

2. Cando existan varias Salas do Social nun mesmo Tribunal Superior, a competencia territorial de cada unha delas determinarase por aplicación das regras establecidas no parágrafo anterior, referida á circunscrición territorial da Sala.

3. No caso de que os efectos da cuestión litixiosa se estendan ás circunscricións de varias Salas, sen excederen do ámbito territorial dunha Comunidade Autónoma, coñecerá a que corresponda segundo as regras de reparto que para o efecto aprobase a Sala de Goberno do Tribunal Superior de Xustiza.

CAPÍTULO III

Dos conflictos de competencia e das cuestións de competencia

Artigo 12.

Os conflictos de competencia entre os órganos xurisdiccionais da orde social e os doutras ordes da Xurisdicción rexeranse polo disposto na Lei Orgánica do Poder Xudicial.

Artigo 13.

1. Non se poderán suscitar cuestións de competencia entre xuíces e tribunais subordinados entre si. Para este respecto haberá que se ater ao disposto no artigo 52 da Lei Orgánica do Poder Xudicial.

2. As cuestións de competencia que se susciten entre órganos da orde social da Xurisdicción serán decididas polo inmediato superior común.

Artigo 14.

As cuestións de competencia substanciaranse e decidiranse con suxeición ao disposto na Lei de Axuizamento Civil, agás o disposto nas seguintes regras:

a) As declinatorias propoñeranse como excepcións perentorias e serán resoltas previamente na sentencia, sen suspender o curso dos autos.

De se considerar a declinatoria, o demandante poderá deducir a súa demanda perante o órgano territorialmente competente, e, de a acción estar sometida a prazo de caducidade, entenderase suspendida desde a presentación da demanda ata que a sentencia que considere a declinatoria quede firme.

b) Formulada inhibitoria, o órgano perante o que se promova comunicarallo polo medio máis rápido posible ao órgano perante o que estea pendente o proceso, que suspenderá a súa tramitación ás resultas daquela.

Unha vez que quede firme o auto en que se declare que non procede o requirimento de inhibición, comunicaráselle polo medio máis rápido posible ao órgano que coñeceu o proceso, que alzará a suspensión e continuará o seu trámite.

Se do actuado se apreciase que a formulación da cuestión tiña unha exclusiva finalidade dilatoria, na resolución en que se declare que non procede o requirimento de inhibición impoñeráselle motivadamente ao que a formulou a multa prevista no artigo 97.3.

CAPÍTULO IV

Da abstención e da recusación

Artigo 15.

1. A abstención e mais a recusación rexeranse polo disposto na Lei Orgánica do Poder Xudicial.

2. A recusación deberá propoñerse:

a) En instancia, con anterioridade á celebración dos actos de conciliación e xuízo.

b) En recursos, antes do día sinalado para a votación e decisión, ou, se é o caso, a vista.

3. A proposición da recusación non suspenderá a execución.

TÍTULO II

Das partes procesuais

CAPÍTULO I

Da capacidade e lexitimación procesual

Artigo 16.

1. Poderán comparecer en xuízo en defensa dos seus dereitos e intereses lexítimos aqueles que estean no pleno exercicio dos seus dereitos civís.

2. Terán capacidade procesual respecto dos dereitos e intereses lexítimos derivados dos seus contratos de traballo e da relación coa Seguridade Social, os traballadores maiores de dezaseis anos e menores de dezaoito cando legalmente non precisen, para a celebración do contrato de traballo, autorización dos seus pais, titores ou da persoa ou institución que os teña ao seu cargo, ou obtivesen autorización, conforme á lexislación laboral, dos seus pais, titores ou da persoa ou institución que os teña ao seu cargo, para se realizar o contrato.

3. Nos supostos previstos no apartado anterior, os traballadores maiores de dezaseis anos e menores de dezaoito terán igualmente capacidade procesual respecto dos dereitos de natureza sindical e de representación.

4. Por aqueles que non estean no pleno exercicio dos seus dereitos civís comparecerán os seus representantes lexítimos ou os que deban suplir a súa incapacidade conforme a Dereito.

5. Polas persoas xurídicas comparecerán os que legalmente as representen. Polas comunidades de bens e grupos comparecerán os que aparezan como organizadores, directores ou xestores seus.

Artigo 17.

1. Os titulares dun dereito subxectivo ou dun interese lexítimo poderán exercer accións perante os órganos xurisdiccionais da orde social, nos termos establecidos nas leis.

2. Os sindicatos de traballadores e as asociacións empresariais terán lexitimación para a defensa dos intereses económicos e sociais que lles son propios.

CAPÍTULO II

Da representación e defensa procesuais

Artigo 18.

1. As partes poderán comparecer por si mesmas ou conferirlle a súa representación a un procurador, graduado social colexiado ou a calquera persoa que estea no pleno exercicio dos seus dereitos civís. A representación poderá conferirse mediante poder outorgado por comparecencia perante Secretario xudicial ou por escritura pública.

2. No caso de se outorgar a representación a un avogado, deberán seguirse os trámites previstos no artigo 21.3 desta Lei.

Artigo 19.

1. Nos procesos en que demanden de forma conxunta máis de 10 actores, estes deberán designar un representante común, co que se entenderán as sucesivas dilixencias do litixio. Este representante deberá ser necesariamente avogado, procurador, graduado social colexiado, un dos demandantes ou un sindicato. Esta representación poderá conferirse mediante poder outorgado por comparecencia perante Secretario xudicial, por escritura pública ou mediante comparecencia perante o servicio administrativo que teña atribuídas as competencias de conciliación, mediación ou arbitraxe ou o órgano que asuma estas funcións. Xunto coa demanda deberase achegar o documento correspondente de outorgamento desta representación.

2. Cando o Xulgado ou Tribunal, segundo o artigo 29, acorde de oficio ou a pedimento de parte a acumu­lación de autos correspondentes a varias demandas presentadas contra un mesmo demandado, afectando deste xeito o proceso a máis de 10 demandantes, requiriraos para que designen un representante común. Esta desig­nación poderá recaer en calquera dos suxeitos mencionados na apartado anterior. Para o tal efecto, xunto coa comunicación aos demandantes da resolución de acumulación, citaraos para que comparezan perante o Secreta­rio xudicial dentro dos catro días seguintes para o nomeamento do representante común; se o día da comparecencia non asistise algún dos citados en forma, procederase á designación dun representante común, e entenderase que quen non compare­za acepta o nomeamento efectuado polo resto.

3. En todo caso, calquera dos demandantes poderá expresar a súa vontade xustificada de comparecer por si mesmo ou de designar un representante propio, diferenciado do designado de forma conxunta polos restan­tes demandantes.

Artigo 20.

1. Os sindicatos poderán actuar nun proceso en nome e interese dos traballadores afiliados a eles que así o autoricen, defendendo os seus dereitos individuais. Os efectos daquela actuación recaerán nos di­tos traballadores.

2. Na demanda, o sindicato deberá acreditar a condición de afiliado do traballador e a existencia da comu­nicación ao traballador da súa vontade de iniciar o proceso. A autorización presumirase concedida, agás declaración en contra do traballador afiliado. Se non se outorgou esta autorización, o traballador podera esixir­lle ao sindicato a responsabilidade que proceda, a cal terá que se decidir en proceso laboral independente.

3. Se en calquera fase do proceso o traballador expresase, en presencia xudicial, que non recibira a comu­nicación do sindicato ou que, recibida, negase a autorización de actuación no seu nome, o Xuíz ou Tribunal, logo de audiencia do sindicato, acordará o arquivo das actuacións sen máis trámite.

Artigo 21.

1. A defensa por avogado terá carácter facultativo na instancia, con excepción do previsto no artigo seguinte, pero poderá utilizala calquera dos litigantes; neste caso será pola súa conta o pagamento dos honorarios ou dereitos respectivos, coas excepcións fixadas no artigo 25 desta Lei.

2. Para os traballadores e para os beneficiarios do réxime público da Seguridade Social, a designación de avogado poderá ser voluntaria ou de oficio.

3. Se o demandante pretendese comparecer no xuízo asistido de avogado ou representado por procura­dor ou graduado social colexiado, farao constar na demanda. Así mesmo, o demandado poñerá esta circunstancia en coñecemento do Xulgado ou Tribunal por escrito, dentro dos dous días seguintes ao da súa citación para o xuí­zo, co obxecto de que, trasladada tal intención ao demandante, este poida estar representado por procurador ou graduado social colexiado, designar avogado noutro prazo igual ou solicitar a súa designación a través da quen­da de oficio. A falta de cumprimento destes requisitos supón a renuncia da parte ao dereito de se valer, no acto de xuízo, de avogado, procurador ou graduado social colexiado.

4. Se en calquera outra actuación, distinta do acto de xuízo, calquera das partes pretendese actuar asistida de letrado, o Xuíz ou Tribunal adoptará as medidas oportunas para garantir a igualdade das partes.

5. A solicitude de designación de avogado pola quenda de oficio por parte dos traballadores e dos beneficiarios do réxime público de Seguridade Social comportará a suspensión dos prazos de caducidade ou a interrupción da prescrición de accións, así como a paralización do curso dos autos, se é o caso.

Artigo 22.

1. A representación e defensa do Estado e dos seus Organismos autónomos, dos Órganos Cons­titucionais, das Comunidades Autónomas, das Entidades locais e demais Entidades públicas rexeranse polo disposto no artigo 447 da Lei Orgánica do Poder Xudicial e nas demais normas de aplicación.

2. A representación e defensa das Entidades xestoras e da Tesourería Xeral da Seguridade Social corresponderalles aos letrados da Administración da Seguridade Social, sen prexuízo de que para supostos determinados poida conferirse a representación segundo as regras xerais do artigo 18 ou designarse avogado para o efecto.

CAPÍTULO III

Da intervención e chamada a xuízo do Fondo de Garantía Salarial

Artigo 23.

1. O Fondo de Garantía Salarial poderá comparecer como parte, en calquera fase ou momento da súa tramitación, naqueles procesos dos que se poida derivar posteriormente unha responsabilidade de aboamento de salarios ou indemnizacións aos traballadores litigantes, sen que tal intervención faga retroceder nin deter o curso das actuacións.

2. En supostos de empresas incursas en procedementos de concursos, así como nos das xa declaradas insolventes ou desaparecidas, o Xuíz, de oficio ou a pedimento de parte, citará como parte ao Fondo de Garantía Salarial, dándolle traslado da demanda, co fin de que este poida asumir as súas obrigas legais e instar o que conveña en Dereito.

3. Nos procedementos seguidos contra o Fondo de Garantía Salarial ao abeiro da lexislación laboral, as afirmacións de feito contidas no expediente e nas que se fundamentase a súa resolución farán fe, agás proba en contra.

Artigo 24.

1. Se o pagamento das prestacións legalmente a cargo do Fondo de Garantía Salarial se pro­ducise con anterioridade ao inicio da execución, ao instarse esta, en subrogación dos dereitos e accións dos traballadores que figuren no título executivo, deberá acreditarse de maneira que faga fe o aboamento das can­tidades satisfeitas e que estas corresponden, en todo ou en parte, ás recoñecidas no título.

2. Despachada execución, farase constar no auto a subrogación producida e notificaráselles aos traballa­dores afectados ou aos seus representantes, aos que, se puidesen conservar créditos derivados do propio título fronte á empresa executada pola parte non satisfeita polo fondo, se lles ofrecerá a posibilidade de se constituí­ren como executantes no prazo de quince días como máximo ata o momento do aboamento das cantidades obtidas se, de seren insuficientes, pretendesen o aboamento ou rateo co fondo dos respectivos impor­tes dos seus créditos.

CAPÍTULO IV

Do beneficio de xustiza gratuíta

Artigo 25.

1. Coas excepcións previstas na presente Lei, a xustiza administrarase gratuitamente ata a execución da sentencia.

2. Os traballadores, os beneficiarios do réxime público da Seguridade Social, os que acrediten insuficien­cia de recursos para litigar e obtivesen o oportuno recoñecemento xudicial, así como todos os que teñan recoñecido este dereito por algunha disposición do Estado ou polos convenios internacionais que formen par­te do ordenamento interno, gozarán do dereito a nomeamento de avogado pola quenda de oficio, sen obriga de aboaren honorarios, quedando exentos de facer os depósitos e as consignacións que sexan necesarias para a inter­posición de calquera recurso.

Artigo 26.

1. O recoñecemento do dereito a litigar gratuitamente nos termos do artigo anterior será efec­tuado polo órgano xudicial ao que lle corresponda o coñecemento do asunto principal, sen que a súa solicitude produza a suspensión deste. Recibida a solicitude, á que se unirán os documentos xustificativos para apreciar os ingresos ou recursos do solicitante, citarase para que comparezan ás partes e mais ao Avogado do Estado, dentro dos cinco días seguintes. A dita comparecencia celebrarase polos trámites do xuízo oral previstos para o procedemento ordinario. Celebrada a comparecencia, o Xuíz ou Tribunal dictará sentencia no prazo de tres días, contra a que non caberá ningún recurso.

2. As sentencias que recoñezan ou deneguen o dereito a litigar gratuitamente non producen os efectos de cousa xulgada.

TÍTULO III

Das acumulacións

CAPÍTULO I

Da acumulación de accións, autos e recursos

SECCIÓN 1ª. ACUMULACIÓN DE ACCIÓNS

Artigo 27.

1. O demandante poderá acumular na súa demanda cantas accións lle competan contra o demandado, aínda que procedan de diferentes títulos.

2. Non obstante e sen prexuízo do disposto nos artigos 32 e 33 desta Lei, non se poderán acumular a outras nun mesmo xuízo, nin sequera por vía de reconvención, as accións de despedimento, as de extinción do contrato de traballo dos artigos 50 e 52 do texto refundido da Lei do Estatuto dos Traballadores, as que versen sobre materia electoral, as de impugnación de convenios colectivos, as de impugnación de estatutos dos sindicatos e as de tutela da liberdade sindical e demais dereitos fundamentais.

3. Tampouco non serán acumulables entre si as reclamacións en materia de Seguridade Social, agás cando teñan a mesma causa de pedir.

Artigo 28.

1. De se exerceren accións debidamente acumuladas, o Xuíz ou Tribunal requirirá o demandante para que, no prazo de catro días, repare o defecto, elixindo a acción que pretende manter. No caso de non o facer, acordarase arquivo da demanda e notificarase a resolución.

2. Non obstante, cando se trate dunha demanda de despedimento á que indebidamente se lle acumulou outra acción, aínda que o demandante non opte, seguirase a tramitación do xuízo de despedimento e terase por non formulada a outra acción acumulada, advertindo o demandante do seu dereito a exercela por separado.

SECCIÓN 2ª. ACUMULACIÓN DE AUTOS

Artigo 29.

Se no mesmo Xulgado ou Tribunal se tramitasen varias demandas contra un mesmo demandado, aínda que os demandantes sexan distintos, e se exercesen nela idénticas accións, poderá acordarse, de oficio ou a pedimento de parte, a acumulación de autos.

Artigo 30.

Se no caso do artigo anterior as demandas estivesen pendentes perante dous ou máis Xulgados do Social dunha mesma circunscrición, tamén se poderá acordar a acumulación de todas elas, de oficio ou a pedimento de parte. Este pedimento deberá formularse perante o Xuíz que coñeza a demanda que tivese entrada antes no Rexistro.

Artigo 31.

Aos procesos de oficio iniciados en virtude de comunicación da autoridade laboral regulados no artigo 146 desta Lei, acumularanse, de acordo coas regras anteriores, as demandas individuais en que concorran identidade de persoas e de causa de pedir respecto da demanda de oficio, aínda que estean pendentes en distintos Xulgados da mesma circunscrición.

Artigo 32.

Cando o traballador formule demandas por algunha das causas previstas no artigo 50 do texto refundido da Lei do Estatuto dos Traballadores e por despedimento, a demanda que se promova posteriormente acumularase á primeira, de oficio ou a pedimento de calquera das partes, e deberá debaterse nun só xuízo todas as cuestións formuladas. Para estes efectos, o traballador deberá facer constar na segunda demanda a pendencia do primeiro proceso e o Xulgado que coñece o asunto.

SECCIÓN 3ª. ACUMULACIÓN DE RECURSOS

Artigo 33.

Nas Salas do Social dos Tribunais Superiores de Xustiza e do Tribunal Supremo poderase acordar de oficio ou a pedimento de parte a acumulación de recursos pendentes, cando entre eles exista identidade do obxecto e dalgunha das partes, logo de audiencia dos comparecidos en todo caso e do Ministerio Fiscal nos recursos de casación.

SECCIÓN 4ª. DISPOSICIÓNS COMÚNS

Artigo 34.

1. A acumulación de accións e autos deberá formularse e acordarse antes da celebración dos actos de conciliación, se é o caso, e de xuízo, agás que se propoña por vía de reconvención.

2. A acumulación de recursos poderá acordarse en calquera momento anterior ao sinalamento para votación e decisión ,e, se é o caso, vista.

3. Acordada a acumulación de autos, poderá esta deixarse sen efecto respecto de un ou varios deles, se concorren causas que xustifiquen a súa tramitación separada.

Artigo 35.

A acumulación de accións, autos e recursos cando proceda producirá o efecto de discutirse conxuntamente e resolverse nunha soa resolución todas as cuestións presentadas.

CAPÍTULO II

Da acumulación de execucións

Artigo 36.

1. Nas execucións de sentencias e demais títulos executivos contra un mesmo debedor e peran­te un mesmo órgano poderá dispoñerse, de oficio ou a pedimento de parte, a acumulación destes, nos termos establecidos nesta Lei.

2. A mesma regra rexerá nas execucións seguidas contra un mesmo debedor e perante Xulgados do Social distintos da mesma ou de diversa circunscrición.

Artigo 37.

1. Cando as accións exercidas tendan a obter a entrega dunha cantidade de diñeiro e existan indicios de que os bens do debedor ou debedores puidesen ser insuficientes para satisfaceren a totalidade dos cré­ditos que se executen, deberá acordarse a acumulación de execucións, de oficio ou a pedimento de parte, de se seguir perante un mesmo Xulgado, ou a pedimento de parte, de as coñecer Xulgados distintos.

2. Nos demais supostos, o órgano xudicial poderá acordar, de oficio ou a pedimento de parte, se así pro­cede, atendendo a criterios de economía e de conexión entre as diversas obrigas das que se pretenda a execución.

Artigo 38.

1. A acumulación será decretada, se é o caso, polo órgano xudicial que iniciase con anterioridade a execución, ao que tamén lle corresponderá, nos termos establecidos nesta Lei, adoptar cantas medidas sexan necesarias para a efectividade das execucións acumuladas.

2. Se as execucións das que se pretenda a acumulación se tramitan perante órganos xudiciais de diversa circunscrición, e na iniciada con anterioridade non figurase incluída a maior parte dos traballadores e créditos afectados nin embargada con prioridade a maior parte dos bens do debedor común, a acumulación correspon­deralle decretala, se é o caso, ao órgano xudicial que con prioridade emprendeu embargo sobre a totalidade ou a maior parte dos referidos bens.

Artigo 39.

1. O incidente de acumulación poderá presentarse por ou perante o órgano xudicial competente para decretar a acumulación das execucións, nos termos indicados no artigo anterior, de oficio ou a pedimento de calquera das partes.

2. De considerar procedente a acumulación, o órgano xudicial dictará auto, oídas as partes, no que reclama­rá a remisión das execucións acumulables aos órganos xudiciais perante os que se tramiten.

3. Se o Xuíz requirido considera procedente o requirimento, dictará auto accedendo a isto e acordando a re­misión do actuado.

4. No suposto de acumulación preceptiva establecido no artigo 37.1. desta Lei, se o Xuíz competente para decretar a acumulación a considera improcedente ou se o Xuíz requirido non accedese a ela, logo de dictar o auto correspondente, elevará seguidamente á Sala do Social do Tribunal Superior inmediato común testemuño suficiente das súas actuacións e, se é o caso, de todas as realizadas no incidente de acumulación, comunicándollo ao outro Xuíz afectado para que este faga o propio e remita, se aínda non interviu, o oportuno informe. A Sala resolverá sobre a procedencia da acumulación e determinará o Xulgado competente para coñecer as execucións.

Artigo 40.

O incidente de acumulación non suspenderá a tramitación das execucións afectadas, agás as actuacións relativas ao pagamento aos executantes das cantidades obtidas con posterioridade áformulación do dito incidente.

Artigo 41.

1. A acumulación poderá instarse ou acordarse mentres non quede cumprida a obriga que se execute ou ata que, dado o caso, se declare a insolvencia do executado.

2. A acumulación non altera as preferencias que para o cobro dos seus créditos poidan posuír legalmente os diversos acredores.

TÍTULO IV

Dos actos procesuais

CAPÍTULO I

Das actuacións procesuais

Artigo 42.

As actuacións xudiciais deberán ser autorizadas polo Secretario ou polo Oficial da Administra­ción de Xustiza a quen aquel habilite ou que legalmente o substitúa.

Artigo 43.

1. As actuacións xudiciais deberán practicarse en días e horas hábiles.

2. As actuacións realizaranse no termo ou dentro do prazo fixado para a súa práctica. Transcorridos estes, daráselle ao proceso, de oficio, o curso que corresponda.

3. Agás os prazos sinalados para dictar resolución xudicial, todos os prazos e termos son perentorios e improrrogables, e só poderán suspenderse e abrirse de novo nos casos taxativamente establecidos nas leis.

4. Os días do mes de agosto seran inhábiles, agás para as modalidades procesuais de despedimento, extinción do contrato de traballo dos artigos 50 e 52 do texto refundido da Lei do Estatuto dos Traballadores, vacacións, materia electoral, conflictos colectivos, impugnación de convenios colectivos e tutela da liberdade sindical e demais dereitos fundamentais.

Tampouco serán inhábiles os ditos días para as actuacións que tendan directamente a asegurar a efecti­vidade dos dereitos reclamados ou para as daquelas que, de non se adoptar, poidan producir un prexuízo de difícil reparación.

5. O Xuíz ou Tribunal poderá habilitar días e horas inhábiles para a práctica de actuacións cando non fose posible practicalas en tempo hábil, ou sexan necesarias para asegurar a efectividade dunha resolución xudicial. Iniciada unha actuación en tempo hábil, poderá continuar ata a súa conclusión sen necesidade de habilitación.

6. Para os efectos do prazo para interpoñer recurso, cando nas actuacións medie unha festa oficial de carácter local ou autonómico, farase constar por dilixencia.

Artigo 44.

As partes deberán presentar todos os escritos e documentos nos Rexistros dos Xulgados e Salas do Social.

Artigo 45.

1. A presentación de escritos ou documentos o derradeiro día dun prazo poderá efectuarse perante o Xulgado de Garda da sede do Xulgado ou Sala do Social competente, se ten lugar en horas en que non estea aberto o Rexistro de entrada dos ditos órganos. Para tal efecto deberase expresar a hora na oportuna dilixencia de presentación no Xulgado de Garda e o interesado deberá deixar constancia disto no Xulgado ou Sala do Social ao día seguinte hábil, polo medio de comunicación máis rápido.

­2. Nas illas en que non teñan sede os Xulgados do Social, a presentación de escritos e documentos poderá efectuarse, coas mesmas condicións do apartado anterior, en calquera dos Xulgados da illa que asuma as funcións de Xulgado de Garda.

Artigo 46.

1. O Secretario, ou quen desempeñe as súas funcións, poñerá dilixencia para facer constar o día e hora da presentación dos escritos e documentos e, en todo caso, daralle ao interesado un recibo con tal indicación. Este recibo pode consistir nunha dilixencia redactada na copia que a parte presente para o efecto.

2. No mesmo día ou no seguinte día hábil, o Secretario ou quen desempeñe as súas funcións daralle conta ao Xuíz ou ao Presidente, ou, dado o caso, efectuará a dilixencia de ordenación ou proposta de resolución oportuna.

Artigo 47.

1. Os autos permanecerán nos Xulgados e Salas do Social baixo a custodia do Secretario, onde poderán ser examinados polos interesados que acrediten interese lexítimo, aos que se lles deberán entregar tes­temuños, certificacións ou copias simples cando o soliciten.

2. Todo interesado poderá ter acceso ao libro de sentencias a que se refire o artigo 265 da Lei Orgánica do Poder Xudicial.

Artigo 48.

1. Só se entregarán os autos cando a Lei o ordene expresamente e polo prazo sinalado. Enten­derase que o prazo empeza a transcorrer desde que se lle notifique ao interesado que os autos están ao seu dispor.

2. Se transcorrido o prazo concedido para o seu exame non fosen devoltos os autos, o responsable disto incorrerá, agás que a entrega se efectuase por testemuño, en multa de 2.000 a 20.000 pesetas diarias. Pasados dous días sen que aqueles sexan devoltos, o Secretario procederá á súa recollida; se ao intentalo non lle son en­tregados no acto, daralle conta ao Xuíz para que dispoña o que proceda por demora na devolución.

CAPÍTULO II

Das resolucións e dilixencias de ordenación

Artigo 49.

1. Os Xulgados e Tribunais do Social adoptarán as súas decisións por medio de providencias, autos e sentencias nos casos e coas formalidades legalmente previstos.

2. Tamén dictarán resolucións verbais durante a celebración do xuízo ou outros actos en presencia xudi­cial, o que se reseñará na acta.

Artigo 50.

1. O Xuíz, no momento de rematar o xuízo, poderá pronunciar sentencia de viva voz, que se consignará na acta co contido e requisitos establecidos no artigo 248 da Lei Orgánica do Poder Xudicial. Tamen se poderá limitar a pronunciar a decisión, que se documentará na acta mediante a fe do Secretario, sen prexuízo da redacción posterior da sentencia dentro do prazo e na forma legalmente previstos.

2. Non se poderán pronunciar sentencias de viva voz nos procesos por despedimento disciplinario e de extinción do contrato de traballo dos artigos 50 e 52 do texto refundido da Lei do Estatuto dos Traballadores, nos que versen sobre recoñecemento ou denegación do dereito a obter prestacións de Seguridade Social, incluídas as de desemprego, nos de conflicto colectivo, nos de impugnación de convenios colectivos, nos de impugnación de estatutos dos sin­dicatos e nos de tutela da liberdade sindical e demais dereitos fundamentais.

3. As partes quedarán notificadas das sentencias dictadas oralmente mediante a súa lectura e a sinatura da acta. Se, coñecida a decisión, as partes expresasen a súa vontade de non interpoñeren recurso, o Xuíz, no mes­mo acto, declarará a firmeza da sentencia.

4. Se algunha das partes non comparecese, realizaráselle a oportuna notificación.

5. Nos mesmos supostos e condicións establecidos no presente artigo, o Xuíz poderá dictar verbalmente autos ao remate da comparecencia celebrada en calquera incidente suscitado durante o proceso.

Artigo 51.

1. Correspóndelles aos Secretarios propoñerlle ao Xuíz ou á Sala do Social as resolucións que deban revestir a forma de providencia ou auto. Exceptúanse as providencias que revisen as dilixencias de ordenación e os autos decisorios de cuestións incidentais sobre recursos ou sobre asuntos en que se suscitase contenda, así como os limitativos de dereitos.

2. As propostas deberansen adoptar no tempo e coa forma previstos legalmente para a resolución de que se trate. Deberán ser subscritas polo Secretario propoñente e o Xuíz ou a Sala poderá aceptalas coa expresión de "conformes" ou dictar a resolución que proceda.

Artigo 52.

1. Correspóndelles aos Secretarios dictar dilixencias de ordenación que teñan por obxecto darlles aos autos o curso ordenado pola Lei, así como impulsar formalmente o procedemento nos seus distintos trámites.

2. A súa forma limitarase á expresión do que se dispoña, co nome do Secretario, a data e a súa sinatura.

3. As dilixencias de ordenación serán revisables de oficio polo Xuíz ou polo Maxistrado Relator da Sala do Social.

4. As partes poderán pedir a revisión en escrito motivado dirixido ao Xuíz ou ao Maxistrado Relator, os que resolverán de plano, agás que consideren ne­cesario dar traslado á parte contraria para que no prazo de dous días, comúns se fosen varias, aleguen o conveniente. Neste caso deberá dictarse a providencia resolutoria no termo dunha audiencia.

CAPÍTULO III

Dos actos de comunicación

Artigo 53.

1. Os actos de comunicación efectuaranse de maneira que se garanta o dereito á defensa e os principios de igualdade e de contradicción. Deberán practicarse polos medios máis rápidos e eficaces que permitan a súa adecuada constancia e as súas circunstancias esenciais.

2. No primeiro escrito ou comparecencia perante o órgano xudicial, as partes sinalarán un domicilio para a práctica de actos de comunicación.

3. Se as partes comparecesen con representación ou asistencia de profesionais, o domicilio destes será o in­dicado para a práctica dos actos de comunicación, salvo que se sinale outro.

Artigo 54.

1. As providencias, autos, sentencias e dilixencias de ordenación do Secretario notificaránse­Iles no mesmo día da súa data, ou da publicación, se é o caso, a todos do que sexan parte no xuízo, e se non é posible, no día hábil seguinte.

2. Tamén se lles notificarán, cando así se mande, as persoas e entidades ás que se refiran ou ás que lles poidan ocasionar prexuízo ou que teñan interese lexítimo no asunto debatido.

3. Se durante o proceso se tivesen que adoptar medidas tendentes a garantir os dereitos que lles puidesen corresponder ás partes ou a asegurar a efectividade da resolución xudicial, e a notificación inmediata ao afecta­do das actuacións procesuais ou da medida cautelar, preventiva ou executiva adoptada puidese poñer en perigo a súa efectividade, o órgano xudicial poderá, motivadamente, acordar a demora na práctica da notificación durante o tempo indispensable para lograr a dita efectividade.

Artigo 55.

As citacións, notificacións, emprazamentos e requirimentos faraos o Secretario ou quen de­sempeñe as súas funcións, no local do Xulgado ou Tribunal ou no servicio común, de compareceren alí por propia iniciativa os interesados e, noutro caso, no domicilio sinalado para estes efectos.

Artigo 56.

1. As citacións, notificacións e emprazamentos que se realicen fóra da sede do Xulgado ou Tri­bunal faranse, calquera que sexa o destinatario, por correo certificado con xustificante de recepción, dando fe o Secretario nos autos do contido do sobre remitido, e xuntándolles a eles o xustificante de recepción.

2. No interior do sobre deberán constar as advertencias contidas no artigo 57.3 desta Lei dirixidas ao re­ceptor para o caso de que non fose o interesado.

3. No documento de xustificación de recepción farase constar a data da entrega, e será asinado polo fun­cionario de Correos e polo receptor. No caso de que este non sexa o interesado, consignarase o seu nome, documento de identificación, domicilio e a súa relación co destinatario.

4. Poderase dispoñer que a comunicación se realice por medio do servicio de telégrafo ou por calquera outro medio idóneo de comunicación ou de transmisión de textos se os interesados facilitasen os datos indica­tivos para utilizalos. Adoptaranse as medidas oportunas para asegurar a recepción do acto comunicado, do cal quedará constancia en autos.

Artigo 57.

1. Se as dilixencias de comunicación non se puidesen efectuar na forma indicada, serán realizadas mediante a entrega de cédula ao destinatario; de non ser atopado, entregarárelle ao parente máis próximo, fami­liar ou empregado, maiores de dezaseis anos, que estean no domicilio e, no seu defecto, ao veciño máis próximo ou ao porteiro ou conserxe do inmoble.

2. Sen necesidade de constituírse no domicilio do interesado, poderase entregar a cédula a calquera das persoas antes mencionadas e a quen pola súa relación co destinatario poida garantir o eficaz cumprimento do acto de comunicación.

3. Faráselle saber ao receptor que debe cumprir o deber público que se lle encomenda; que pode ser san­cionado con multa de 2.000 a 20.000 pesetas se se nega a recepción ou se non fai a entrega coa maior brevidade, que debe comunicarlle ao órgano xudicial a imposibilidade de lle entregar a comunicación ao interesado e que ten dereito ao resarcimento dos gastos que se lle ocasionen.

Artigo 58.

1. As cédulas, as que se lles xuntará copia literal do acordo, conterán os seguintes requisitos:

a) O Xulgado ou Tribunal que dictase o acordo, a data deste e o asunto en que recaese.

b) O nome da persoa a quen se dirixe.

c) A data de expedición da cédula e a sinatura do Secretario.

2. Nas cédulas de citación ás partes para prestaren confesión xudicial, nas de testemuñas, peritos e asesores, consignaranse, ademais dos requisitos mencionados no apartado anterior, os seguintes:

a) O obxecto da citación.

b) O lugar, día e hora en que deba comparecer o citado.

c) A prevención de que se non comparece recaerá sobre el o prexuízo a que haxa lugar en dereito. Nesta cédula non se inserirá copia da resolución que acordase a citación.

3. Para constancia das dilixencias de citación, notificación, emprazamento e requirimento unirase aos au­tos un duplicado da cédula, que conterá os seguintes puntos:

a) Data da dilixencia.

b) Sinatura da persoa a quen se entregase a cédula e, se non fose o interesado, o seu nome, documento de identificación, domicilio e relación co destinatario.

c) Sinatura do Secretario, facendo constar, se é o caso, se o notificado non quixo ou non puido asinar.

Artigo 59.

Cando, unha vez intentada a comunicación utilizando os medios razoables, non conste o domicilio do interesado ou se ignore o seu paradoiro, consignarase por dilixencia e o Xulgado ou Tribunal mandará que se faga a notificación, citación ou emprazamento, por medio de edictos, inserindo un extracto suficiente da cédula no Boletín Oficial correspondente, coa advertencia de que as seguintes comunicacións se farán en estra­dos, agás as que deban revestir forma de auto ou sentencia ou se trate de emprazamento.

Artigo 60.

1. Nas notificacións, citacións e emprazamentos non se admitirá nin consignará ningunha res­posta do interesado, a non ser que se mandase na resolución. Nos requirimentos admitirase a resposta que dese o requirido, consignándoo sucintamente na dilixencia.

2. Cando estas dilixencias deban entenderse cunha persoa xurídica, levaranse a cabo, se é o caso, nas de­legacións, sucursais, representacións ou axencias establecidas na poboación onde radique o Xulgado ou Tribunal que coñeza o asunto aínda que carezan de poder para comparecer en xuízo as persoas que estean á fronte de­las.

3. Os actos de comunicación co Avogado do Estado, así como cos letrados da Administración da Seguri­dade Social, levaranse a cabo no seu despacho oficial.

Estas dilixencias entenderanse, respecto das Comunidades Autónomas, con quen estableza a súa lexisla­ción propia.

4. Cando se trate de comités de empresa, as dilixencias anteditas entenderanse co seu presidente ou se­cretario e, no seu defecto, con calquera dos seus membros.

5. Cando a citación ou emprazamento teña que se facer por medio de exhorto, xuntarase a cédula corres­pondente.

Artigo 61.

Serán nulas as notificacións, citacións e emprazamentos que non se leven a cabo segundo o disposto neste capítulo. Non obstante, se o interesado se dese por informado, a dilixencia producirá efecto desde ese momento.

Artigo 62.

1. O Secretario deberá expedir oficios, exhortos, mandamentos e recordatorios solicitando a práctica de actuacións que dimanen do seu ámbito de competencia.

2. En calquera caso, o Xuíz ou a Sala poderá encomendarlle ao Secretario que leve a cabo estes actos de cooperación xudicial.

TÍTULO V

Da evitación do proceso

CAPÍTULO I

Da conciliación previa

Artigo 63.

Será requisito previo para a tramitación do proceso o intento de conciliación ante o servicio administrativo correspondente ou perante o órgano que asuma estas funcións, que poderá constituírse median­te os acordos interprofesionais ou os convenios colectivos a que se refire o artigo 83 do texto refundido da Lei do Estatuto dos Traballadores.

Artigo 64.

1. Exceptúanse deste requisito os procesos que esixan a reclamación previa en vía administrativa, os que versen sobre Seguridade Social, os relativos ao desfrute de vacacións e a materia electoral, os iniciados de oficio, os de impugnación de convenios colectivos, os de impugnación dos estatutos dos sindicatos ou da súa modificación e os de tutela da liberdade sindical.

2. Igualmente, quedan exceptuados:

a) Aqueles procesos en que sendo parte demandada o Estado ou outro ente público tamén o fosen per­soas privadas, sempre que a pretensión teña que se someter ao trámite de reclamación previa e neste se puidese decidir o asunto litixioso.

b) Os supostos en que, iniciado o proceso, fose necesario dirixir a demanda fronte a persoas distintas das inicialmente demandadas.

Artigo 65.

1. A presentación da solicitude de conciliación suspenderá os prazos de caducidade e inte­rromperá os de prescrición. O cómputo da caducidade reiniciarase ao día seguinte de intentada a conciliación ou transcorridos quince días desde a súa presentación sen que se celebrase.

2. En todo caso, transcorridos trinta días sen se celebrar o acto de conciliación, darase por rematado o procedemento e cumprido o trámite.

3. Tamén se suspenderán os prazos de caducidade e se interromperán os de prescrición pola subscrición dun compromiso arbitral, celebrado en virtude dos acordos interprofesionais e os convenios colectivos a que se refire o artigo 83 do texto refundido da Lei do Estatuto dos Traballadores. Nestes casos o cómputo da caducidade reiniciarase ao día seguinte de que adquira firmeza o laudo arbitral; de se interpoñer un recurso xudicial de anulación do laudo, o reinicio será desde o día seguinte á firmeza da sentencia que se dicte.

Artigo 66.

1. A asistencia ao acto de conciliación é obrigatoria para os litigantes.

2. Cando estando debidamente citadas as partes para o acto de conciliación non comparecese o solici­tante nin alegase xusta causa, darase por presentada a papeleta e será arquivado todo o actuado.

3. Se non comparecese a outra parte, a conciliación terase por intentada sen efecto, e o Xuíz ou Tribunal de­berá apreciar temeridade ou mala fe se a incomparecencia fose inxustificada e impoñerá a multa sinalada no artigo 97.3 se a sentencia que no seu día dicte coincidise esencialmente coa pretensión contida na papeleta de conciliación.

Artigo 67.

1. O acordo de conciliación poderá ser impugnado polas partes e polos que poidan sufrir prexuízo por aquel, perante o Xulgado ou Tribunal competente para coñecer o asunto obxecto da conciliación, mediante o exercicio da acción de nulidade polas causas que invalidan os contratos.

2. A acción caducará aos trinta días daquel en que se adoptou o acordo. Para os posibles prexudicados o prazo contará desde que o coñecesen.

Artigo 68.

O acordado en conciliación terá forza executiva entre as partes que interveñen sen necesidade de ratificación perante o Xuíz ou Tribunal e poderá levarse a cabo polo trámite de execución de sentencias.

CAPÍTULO II

Da reclamación previa á vía xudicial

Artigo 69.

1. Para poder demandar ao Estado, a Comunidades Autónomas, Entidades locais ou Organismos autónomos dependentes deles, será requisito previo ter reclamado en vía administrativa na forma establecida nas leis.

2. Denegada a reclamación ou transcorrido un mes sen que fose notificada a resolución, o interesado po­derá formalizar a demanda perante o Xulgado ou a Sala competente, á que xuntará copia da resolución denegatoria ou documento acreditativo da presentación da reclamación, unindo copia de todo isto para a entidade deman­dada.

3. Non producirá efecto a reclamación se a resolución fose denegatoria e o interesado non presentase a de­manda perante o Xulgado no prazo de dous meses, contados desde a notificación ou desde o transcurso do prazo en que se deba entender non considerada, agás nas accións derivadas de despedimento, nas que o prazo de interposición da demanda será de vinte días.

Artigo 70.

Exceptúanse deste requisito os procesos relativos ao desfrute de vacacións e a materia electoral, os iniciados de oficio, os de conflicto colectivo, os de impugnación de convenios colectivos, os de impugnación de estatutos dos sindicatos ou da súa modificación, os de tutela da liberdade sindical e as reclamacións contra o Fondo de Garantía Salarial, ao abeiro do establecido no artigo 33 do texto refundido da Lei do Estatuto dos Traballadores.

Artigo 71.

1. Será requisito necesario para formular demanda en materia de Seguridade Social que os in­teresados interpoñan reclamación previa perante a entidade xestora ou a Tesourería Xeral de Seguridade Social.

2. Se a entidade correspondente dictase resolución ou acordo contra o que o interesado se propuxese demandar, a reclamación previa deberá interpoñerse perante o órgano que o dictou no prazo dos trinta días seguintes á data en que se lle notificase o acordo.

3. No caso de non existir acordo ou resolución inicial, o interesado poderá solicitar que o dicte a entida­de correspondente e esta solicitude terá valor de reclamación previa.

4. Nos dous supostos anteriores, a entidade deberá contestar expresamente nos prazos regulamentariamente establecidos. No caso contrario, entenderase denegado o pedimento por silencio administrativo.

5. A demanda deberá formularse no prazo de trinta días, contados desde a data en que se notifique a denegación da reclamación previa ou desde o día en que se entenda denegado o pedimento por silencio administrativo.

6. As Entidades xestoras e a Tesourería Xeral da Seguridade Social expedirán recibo de prestación ou se­larán debidamente, indicando a data, as copias das solicitudes e recursos que se dirixan en cumprimento do disposto nesta Lei. Este recibo ou copia selada deberá xuntarse inescusablemente á demanda.

Artigo 72.

1. No proceso non poderán introducir as partes variacións substanciais de tempo, cantidades ou conceptos respecto dos formulados na reclamación previa e na contestación a ela.

2. A parte demandada que non contestase a reclamación previa non poderá fundar a súa oposición en feitos distintos aos aducidos no expediente administrativo, de o haber, agás que estes se produzan con posterioridade.

Artigo 73.

A reclamación previa interromperá os prazos de prescrición e suspenderá os de caducidade; estes últimos reiniciaranse ao día seguinte ao da notificación da resolución ou do transcurso do prazo en que se deba entender non considerada.

TÍTULO VI

Dos principios do proceso e dos deberes procesuais

Artigo 74.

1. Os Xuíces e os Tribunais da orde xurisdiccional social interpretarán e aplicarán as normas reguladoras do proceso laboral ordinario segundo os principios de inmediación, oralidade, concentración e celeridade.

2. Os principios indicados no número anterior orientarán a interpretación e aplicación das normas procesuais propias das modalidades procesuais reguladas nesta Lei.

Artigo 75.

1. Os órganos xudiciais rexeitarán de oficio en resolución fundada os pedimentos, incidentes e excepcións formulados con finalidade dilatoria ou que entrañen abuso de dereito. Así mesmo, corrixirán os actos que, ao abeiro do texto dunha norma, persigan un resultado contrario ao previsto na Constitución e nas leis para o equilibrio procesual, a tutela xudicial e a efectividade das resolucións.

2. Os que non sexan parte no proceso deben cumprir as obrigas que Iles impoñan os xuíces ou tribunais ordenadas para garantir os dereitos que puidesen corresponder ás partes e a asegurar a efectividade das reso­lucións xudiciais.

3. De se producir un dano avaliable economicamente, o prexudicado poderá reclamar a oportuna indem­nización perante o Xulgado ou Tribunal que estivese coñecendo ou coñecese o asunto principal.

LIBRO II

Do proceso ordinario e das modalidades procesuais

TÍTULO I

Do proceso ordinario

CAPÍTULO I

Dos actos preparatorios e medidas precautorias

SECCIÓN 1ª. ACTOS PREPARATORIOS

Artigo 76.

1. Quen pretenda demandar poderá solicitar do órgano xudicial que aquel contra quen se propoña dirixir a demanda preste declaración acerca dalgún feito relativo á personalidade deste e sen o coñecemento do cal non se poida entrar en xuízo.

2. Así mesmo, quen pretenda demandar ou presuma que vai ser demandado poderá solicitar previamen­te exame de testemuñas cando, pola idade avanzada dalgunha destas, perigo inminente da súa vida, proximidade dunha ausencia a lugar co que sexan imposibles ou difíciles as comunicacións ou calquera outro motivo grave e xustificado, sexa presumible que non vai ser posible manter o seu dereito por falta de xustificación.

3. Contra a resolución xudicial que denegue a práctica destas dilixencias non caberá ningún recurso, sen prexuízo dos que no seu día se poidan interpoñer contra a sentencia.

Artigo 77.

1. En todos aqueles supostos en que o exame de libros e contas ou a consulta de calquera outro documento se demostre imprescindible para fundamentar a súa demanda, quen pretenda demandar poderá solicitar do órgano xudicial a comunicación dos ditos documentos. Cando se trate de documentos contables, aquel poderá acudir asesorado por un experto na materia, que estará sometido aos deberes que lle poidan in­cumbir profesionalmente en relación coa salvagarda do segredo da contabilidade. As custas orixinadas polo asesoramento do experto serán por conta de quen solicite os seus servicios.

2. O órgano xudicial resolverá por auto, dentro do segundo día, o que considere procedente, e adoptará, se é o caso, as medidas necesarias para que o exame se leve a efecto sen que a documentación saia do poder do seu titular.

SECCIÓN 2ª. MEDIDAS PRECAUTORIAS

Artigo 78.

Se as partes solicitasen a práctica anticipada de probas que non poidan ser realizadas no acto do xuízo, ou que, por graves dificultades, non se poidan realizar no dito momento, o Xuíz ou Tribunal decidirá o per­tinente para a súa práctica nas termos previstos pola norma que regule o medio de proba correspondente. Contra a resolución denegatoria non caberá ningún recurso, sen prexuízo do que, por este motivo, se poida interpoñer no seu día contra a sentencia.

Artigo 79.

1. O órgano xudicial, de oficio ou a pedimento de parte interesada ou do Fondo de Garantía Salarial, nos casos en que se poida derivar a súa responsabilidade, poderá decretar o embargo preventivo de bens do demandado en contía suficiente para cubrir o reclamado na demanda e o que se calcule para as custas de execución, cando aquel realice calquera acto do que se poida presumir que pretende situarse en estado de insolvencia ou impedir a efectividade da sentencia.

2. O órgano xudicial poderá requirir o solicitante do embargo, no termo dunha audiencia, para que pre­sente documentos, información testifical ou calquera outra proba que xustifique a situación alegada. Nos casos en que se poida derivar responsabilidade do Fondo de Garantía Salarial, este deberá ser citado co fin de sina­lar bens.

3. A solicitude de embargo preventivo poderá ser presentada en calquera momento do proceso, antes da sentencia, sen que por iso se suspenda o curso das actuacións.

CAPÍTULO II

Do proceso ordinario

SECCIÓN 1ª. DEMANDA

Artigo 80.

1. A demanda formularase por escrito e deberá conter os seguintes requisitos xerais:

a) A designación do órgano ante quen se presente.

b) A designación do demandante, con expresión do número do documento nacional de identidade, e daqueloutros interesados que deban ser chamados ao proceso e os seus domicilios, indicando o nome e apelidos das persoas físicas e a denominación social das persoas xurídicas. Se a demanda se dirixise contra un grupo carente de personalidade, deberase facer constar o nome e apelidos dos que aparezam como organizadores, directores ou xestores daquel, e os seus domicilios.

c) A enumeración clara e concreta dos feitos sobre os que verse a pretensión e de todos aqueles que, se­gundo a lexislación substantiva, resulten imprescindibles para resolver as cuestións formuladas. En ningún caso poderán alegarse feitos distintos dos aducidos en conciliación ou na reclamación administrativa previa, agás que se producisen con posterioridade á substanciación daquelas.

d) A súplica correspondente, nos termos adecuados ao contido da pretensión exercida.

e) Se o demandante litiga por si mesmo, designará un domicilio na localidade onde resida o Xulgado ou Tribunal, no que se realizarán todas as dilixencias que deban entenderse con el.

f) Data e sinatura.

2. O demandante presentará tantas copias da demanda e dos documentos que se xunten a ela como de­mandados e demais interesados haxa no proceso, así como para o Ministerio Fiscal, nos casos en que legalmente deba intenvir.

Artigo 81.

1. O órgano xudicial advertirá á parte dos defectos, omisións ou imprecisións en que incorre­se ao redactar a demanda, co fin de que os emende dentro do prazo de catro días, con apercibimento de que, de non o efectuar, se ordenará o seu arquivo.

2. O Xuíz admitirá provisionalmente toda demanda aínda que non se xunte certificación do acto de con­ciliación previa. Deberá, non obstante, advertir ao demandante de que debe acreditar a celebración ou o intento do expresado acto no prazo de quince días, contados a partir do día seguinte á recepción da notificación, baixo apercibimento de que, de non se facer así, a demanda será arquivada sen máis trámite.

Artigo 82.

1. Se a demanda fose admitida, o Xuíz ou Tribunal sinalará, dentro dos dez días seguintes ao da súa presentación, o día e a hora en que se deban realizar os actos de conciliación e xuízo, debendo mediar, en todo caso, un mínimo de catro días entre a citación e a efectiva celebración dos ditos actos.

2. A celebración dos actos de conciliación e xuízo realizarase en única convocatoria. Para este efecto a citación deberase facer en forma, con entrega aos demandados, aos interesados e, se é o caso, ao Ministerio Fiscal, de copia da demanda e demais documentos. Nas cédulas de citación farase constar que os actos de conciliación e xuízo non se poderán suspender por incomparecencia do demandado, así como que os litigantes deben concorrer ao xuízo con todos os medios de proba de que se intenten valer.

3. Deberá sinalarse un prazo maior ao establecido no apartado 1 deste artigo:

a) Cando a citación se realice con persoa xurídica, pública ou privada, ou cun grupo sen personalidade. Neste caso deberá efectuarse con quince días de antelación á data sinalada para a celebración dos actos de conciliación e xuízo.

b) Cando a representación e defensa en xuízo lle sexa atribuída ao Avogado do Estado, caso en que se lle concederá un prazo de vintedous días para a consulta á Dirección Xeral do Servicio Xurídico do Estado. O sinalamento do xuízo farase de maneira que se realice en data posterior ao prazo indicado.

SECCIÓN 2ª. CONCILIACIÓN E XUÍZO

Artigo 83.

1. Só a pedimento de ambas as partes ou por motivos xustificados, acreditados perante o órga­no xudicial, poderán suspenderse por unha soa vez os actos de conciliación e xuízo, que quedarán sinalados novamente dentro dos dez días seguintes á data da suspensión. Excepcionalmente e por circunstancias graves adecuadamente probadas, poderá acordarse unha segunda suspensión.

2. Se o demandante, citado en forma, non comparecese nin alegase xusta causa que motive a suspensión do xuízo, será dado por desistido da súa demanda.

3. A incomparecencia inxustificada do demandado non impedirá a celebración do xuízo, que continuará sen necesidade de declarar a súa rebeldía.

Artigo 84.

1. O órgano xudicial, constituído en audiencia pública, intentará a conciliación, advertindo ás partes dos dereitos e obrigas que lles puidesen corresponder, sen prexulgar o contido da eventual sentencia. Se o órgano xudicial considerase que o convido é constitutivo de lesión grave para algunha das partes, de fraude de lei ou de abuso de dereito, non aprobará o acordo.

2. Poderase aprobar a avinza en calquera momento antes de dictar sentencia.

3. Do acto de conciliación redactarase a correspondente acta.

4. O acordo levarase a efecto polos trámites de execución de sentencias.

5. A acción para impugnar a validez da avinza exercerase perante o mesmo Xulgado ou Tribunal, polos trámites e cos recursos establecidos nesta Lei. A acción caducará aos quince días da data da súa celebración.

Artigo 85.

1. De non haber avinza en conciliación, pasarase seguidamente a xuízo, e o Secretario dará conta do actuado. Acto seguido, o demandante ratificará ou ampliará a súa demanda, aínda que en ningún caso poderá facer nela variación substancial.

2. O demandado contestará afirmando ou negando concretamente os feitos da demanda, e alegando cantas excepcións considere procedentes. En ningún caso poderá formular reconvención, agás que a anunciase na conciliación previa ao proceso ou na contestación á reclamación previa, e expresase en esencia os feitos nos que se funda e o pedimento en que se concreta. Formulada a reconvención, abrirase trámite para a súa contestación nos termos establecidos na demanda. O mesmo trámite de contestación se abrirá para as excepcións procesuais no caso de seren alegadas.

3. As partes farán uso da palabra cantas veces o considere necesario o Xuíz ou o Tribunal.

4. Así mesmo, neste acto as partes poderán alegar canto consideren conveniente para efectos do disposto no artigo 189.1.b desta Lei, ofrecendo, para o momento procesual oportuno, os elementos de xuízo necesarios para fundamentar as súas alegacións. Non será preciso achegar proba sobre esta concreta cuestión cando o fei­to de que o proceso afecta a moitos traballadores ou beneficiarios sexa notorio pola súa propia natureza.

Artigo 86.

1. En ningún caso se suspenderá o procedemento por se seguir causa criminal sobre os feitos debatidos.

2. No suposto de que sexa alegada por unha das partes a falsidade dun documento que poida ser de no­toria influencia no preito, porque non se poida prescindir da resolución da causa criminal para a debida decisión ou condicione directamente o contido desta, continuará o acto de xuízo, ata o final, e, con suspensión das actua­cións posteriores, o órgano xudicial concederalle un prazo de oito días ao interesado para que achegue o documento que acredite que presentou a querela. A suspensión durará ata que se dicte sentencia ou auto de sobresemento na causa criminal, feito que deberá ser posto en coñecemento do Xuíz ou Tribunal por calquera das partes.

3. Se calquera outra cuestión prexudicial penal dese lugar a sentencia absolutoria por inexistencia do fei­to ou por non ter participado o suxeito nel, quedará aberta contra da sentencia dictada polo Xuíz ou pola Sala do Social a vía do recurso de revisión regulado na Lei de Axuizamento Civil.

Artigo 87.

1. Admitiranse as probas que se formulen e poidan practicarse no acto respecto dos feitos sobre os que non haxa conformidade. Poderán admitirse tamén aquelas que requiran a traslación do Xuíz ou Tri­bunal fóra do local da audiencia, de se consideraren imprescindibles. Neste caso suspenderase o xuízo polo tempo estrictamente necesario.

2. A pertinencia das probas e das preguntas que poidan formular as partes será resolta polo Xuíz ou polo Tribunal, e, se o interesado protestase no acto contra a inadmisión, consignarase na acta a pregunta ou a proba solicitada, a resolución denegatoria, a fundamentación razoada da denegación e a protesta, todo para efectos do correspondente recurso contra a sentencia. Unha vez comezada a práctica dunha proba admitida, se renunciase a ela a parte que a propuxo, o órgano xudicial poderá, sen ulterior recurso, acordar que continúe.

3. O órgano xudicial poderalles facer, tanto ás partes como aos peritos e testemuñas, as preguntas que considere necesarias para o esclarecemento dos feitos.

Os litigantes e os defensores poderán exercer o mesmo dereito.

4. Practicada a proba, as partes ou os seus defensores, se é o caso, formularán oralmente as súas conclusións dunha maneira concreta e precisa, determinando, en virtude do resultado da proba, de maneira líquida e sen alterar os puntos fundamentais e os motivos de pedir invocados na demanda ou na reconvención, de a haber, as cantidades que por calquera concepto sexan obxecto de pedimento de condena principal ou subsidiaria; ou ben, de ser o caso, a solicitude concreta e precisa das medidas con que pode ser satisfeita a pretensión exercida. Se as partes non o fixesen neste trámite, o Xuíz ou Tribunal deberá requirilos para que non o fagan, sen que en ningún caso se poida reservar a tal determinación para a execución da sentencia.

5. Se o órgano xudicial non se considerase suficientemente ilustrado sobre as cuestións de calquera xénero obxecto do debate, concederalles a ambas as partes o tempo que crea conveniente, para que informen ou dean explicacións sobre os particulares que lles designe.

Artigo 88.

1. Rematado o xuízo, e dentro do prazo para dictar sentencia, o Xuíz ou Tribunal poderá acordar a práctica de cantas probas considere necesarias, para mellor prover, con intervención das partes. Na mesma providencia fixarase o prazo dentro do que se teña que practicar a proba, durante o cal se lles poñerá de manifesto ás partes o resultado das dilixencias co fin de que estas poidan alegar por escrito canto consideren conveniente acerca do seu alcance ou importancia. Transcorrido ese prazo sen que se puidese levar a cabo, o órgano xudicial dictará unha nova providencia, na que fixará outro prazo para a execución do acordo, e expedirá as comunicacións oportunas. Se dentro deste tampouco se pode realizar a proba, o Xuíz ou Tribunal, logo de au­diencia das partes, acordará que os autos queden definitivamente conclusos para sentencia.

2. Se a dilixencia consiste na confesión xudicial ou en pedir algún documento a unha parte, e esta non comparece ou non o presenta sen causa xustificada no prazo que se fixase, poderán considerarse probadas as alegacións feitas pola contraria en relación coa proba acordada.

Artigo 89.

1. Durante a celebración do xuízo irase redactando a correspondente acta, na que se fará constar:

a) Lugar, data, Xuíz ou Tribunal que preside o acto, partes comparecentes, representantes e defensores que os asisten, e breve referencia ao acto de conciliación.

b) Breve resumo das alegacións das partes, medios de proba propostos por elas, declaración expresa da súa pertinencia ou impertinencia, razóns da negación e protesta, se é o caso.

c) En canto ás probas admitidas e practicadas:

1º. Resumo suficiente das de confesión e da testifical.

2º. Relación circunstanciada dos documentos presentados, ou datos suficientes que permitan identifica­los, no caso de que o seu excesivo número faga desaconsellable a citada relación.

3º. Relación das incidencias formuladas no xuízo respecto á proba documental.

4º. Resumo suficiente dos informes periciais, así como tamén da resolución do Xuíz ou Tribunal sobre as recusacións propostas dos peritos.

5º. Resumo das declaracións dos asesores, no caso de que o dictame destes non fose elaborado por escri­to e incorporado aos autos.

d) Conclusións e peticións concretas formuladas polas partes; no caso de seren de condena a cantidade, deberán expresarse na acta as cantidades que fosen obxecto dela.

e) Declaración feita polo Xuíz ou Tribunal de conclusión dos autos, mandando traelos á vista para senten­cia.

2. O Xuíz ou Tribunal resolverá, sen ulterior recurso, calquera observación que fixese sobre o contido da acta. Seguidamente, asinaraa en unión das partes, ou dos seus representantes ou defensores, e dos peritos, e fará constar se algún deles non asina por non poder, non o querer facer ou non estar presente. Por último, asinará o Secretario, que dará fe.

3. A acta do xuízo poderá ser redactada a través de medios mecánicos de reproducción daquel. En tal caso, esixiranse os mesmos requisitos expresados no número anterior.

4. Da acta do xuízo deberá entregarse copia aos que foron partes no proceso, se o solicitasen.

SECCIÓN 3ª. PROBAS

Artigo 90.

1. As partes poderán valerse de cantos medios de proba estean regulados na Lei e serán admitidos como tales os medios mecánicos de reproducción da palabra, da imaxe e do son, agás que se obtivesen, directa ou indirectamente, mediante procedementos que supoñan violación de dereitos fundamentais ou liberdades públicas.

2. Poderán, así mesmo, solicitar, polo menos con tres días de antelación á data do xuízo, aquelas probas que, tendo que se practicar nel, requiran dilixencias de citación ou requirimento.

Artigo 91.

1. As posicións para a proba de confesión propoñeranse verbalmente, sen admisión de pregos.

2. Se o chamado a confesar non comparece sen causa xusta á primeira citación, non quere declarar ou persiste en non responder afirmativa ou negativamente, a pesar do apercibimento que se lle fixo, poderá ser ti­do por confeso na sentencia.

3. A confesión das persoas xurídicas privadas será realizada por quen legalmente as represente e teña facultades para absolver posicións.

4. No caso de que a confesión non se refira a feitos persoais, admitirase a absolución de posicións por un terceiro que coñeza persoalmente os feitos, se a parte así o solicita e acepta a responsabilidade da declaración.

Artigo 92.

1. Non se admitirán escritos de preguntas e repreguntas para a proba testifical. Cando o número de testemuñas sexa excesivo e, a criterio do órgano xudicial, as súas manifestacións puidesen constituír inútil reiteración do testemuño sobre feitos suficientemente esclarecidos, aquel poderá limitalos discrecionalmente.

2. As testemuñas non poderán ser chatadas, e unicamente en conclusións, as partes poderán facer as observacións que sexan oportunas respecto das súas circunstancias persoais e da veracidade das súas manifestacións.

Artigo 93.

1. Na práctica da proba pericial non serán de aplicación as regras xerais sobre insaculación de peritos.

2. O órgano xudicial, de oficio ou a pedimento de parte, poderá requirir a intervención dun médico forense, nos casos en que sexa necesario o seu informe.

Artigo 94.

1. Da proba documental que se presente daráselles traslado ás partes no acto de xuízo, para o seu exame.

2. Os documentos pertencentes ás partes deberán achegarse ao proceso no caso de que fosen propostos como medio de proba pola parte contraria e admitida esta polo Xuíz ou Tribunal. Se non se presentasen sen cau­sa xustificada, poderán considerarse probadas as alegacións feitas pola contraria en relación coa proba acordada.

Artigo 95.

1. O Xuíz ou Tribunal poderá, se o considera procedente, oír o dictame de unha ou varias persoas expertas na cuestión obxecto do preito, no momento do acto do xuízo ou unha vez rematado este, para mellor prover.

2. Cando nun proceso se discuta sobre a interpretación dun convenio colectivo, o órgano xudicial poderá oír ou reclamar informe da comisión paritaria deste.

3. Cando no proceso se suscitase unha cuestión de discriminación por razón de sexo, o Xuíz ou Tribunal poderá reclamar o dictame dos organismos públicos competentes.

Artigo 96.

Naqueles procesos en que das alegacións da parte demandante se deduza a existencia de in­dicios de discriminación por razón de sexo, corresponderalle ao demandado a achega dunha xustificación obxectiva e razoable, suficientemente probada, das medidas adoptadas e da súa proporcionalidade.

SECCIÓN 4ª. SENTENCIA

Artigo 97.

1. O Xuíz ou Tribunal dictará sentencia no prazo de cinco días, que se publicará inmediatamen­te e que se lles notificará ás partes ou aos seus representantes dentro dos dous días seguintes.

2. A sentencia deberá expresar, dentro dos antecedentes de feito, un resumo suficiente dos que fosen ob­xecto de debate no proceso. Así mesmo, e apreciando os elementos de convicción, declarará expresamente os feitos que considere probados e fará referencia nos fundamentos de dereito aos razoamentos que o levaron a esta conclusión. Por último, deberá fundamentar suficientemente os pronunciamentos da decisión.

3. A sentencia, motivadamente, poderá impoñerlle ao litigante que obrou de mala fe ou con notoria teme­ridade unha sanción pecunaria dunha contía máxima que, na instancia, non excederá de cen mil pesetas. En tales casos, e cando o condenado sexa o empresario, deberá aboar tamén os honorarios dos avogados.

Artigo 98.

1. Se o Xuíz que presidiu o acto do xuízo non puidese dictar sentencia, este deberá celebrarse novamente.

2. En canto ás Salas do Social, haberá que se ater ao disposto na Lei Orgánica do Poder Xudicial.

Artigo 99.

Nas sentencias en que se condene ao aboamento dunha cantidade, o Xuíz ou Tribunal determinaraa expresamente, sen que en ningún caso poida reservarse tal determinación para a execución.

Artigo 100.

Cando se lles notifique a sentencia ás partes indicarase se esta é ou non é firme, e, se é o caso, os recursos que procedan, o órgano perante o que se deben interpoñer e o prazo e os requisitos para iso, así como os depósitos e as consignacións que sexan necesarios e a forma de efectuar.

Artigo 101.

Se a sentencia é condenatoria para o empresario, este estará obrigado a aboarlle ao demandante que comparecese persoalmente o importe dos salarios correspondentes aos días en que se celebrasen os actos de conciliación e xuízo perante o Xulgado ou Tribunal e, se é o caso, a conciliación previa perante o órgano correspondente.

TÍTULO II

Das modalidades procesuais

CAPÍTULO I

Disposición xeral

Artigo 102.

En todo o que non estea expresamente previsto neste Título, rexerán as disposición establecidas para o proceso ordinario.

CAPÍTULO II

Dos despedimentos e sancións

SECCIÓN 1ª. DESPEDIMENTO DISCIPLINARIO

Artigo 103.

1. O traballador poderá reclamar contra o despedimento, dentro dos vinte días hábiles seguintes a aquel en que se producise. Este prazo será de caducidade para todos os efectos.

2. Se se promovese demanda por despedimento contra unha persoa á que erroneamente se lle atribuíse a calidade de empresario, e se acreditase no xuízo que o era un terceiro, o traballador poderá promover nova de­manda contra este, sen que comece o cómputo do prazo de caducidade ata o momento en que conste quen é o empresario.

Artigo 104.

As demandas por despedimento, ademais dos requisitos xerais previstos nesta Lei, deberán conter os seguintes:

a) Lugar de traballo; categoría profesional; características particulares, de as haber, do traballo que se re­alizaba antes de se producir o despedimento; salario, tempo e forma de pagamento e antigüidade do despedido.

b) Data de efectividade do despedimento, forma en que se produciu e feitos alegados polo empresario.

c) Se o traballador ten, ou tivo o ano anterior ao despedimento, a calidade de representante le­gal ou sindical dos traballadores.

d) Se o traballador está afiliado a algún sindicato, no suposto de que alegue a nulidade do despedimen­to por se ter realizado este sen previa audiencia dos delegados sindicais, de os haber.

Artigo 105.

1. Ratificada, se é o caso, a demanda tanto na fase de alegacións como na práctica da proba, e na fase de conclusións, corresponderalle ao demandado expoñer as súas posicións en primeiro lugar. Así mes­mo, corresponderalle a carga de probar a veracidade dos feitos imputados na carta de despedimento como xustificativos deste.

2. Para xustificar o despedimento non se lle admitirán ao demandado no xuízo outros motivos de oposicion á demanda que os contidos na comunicación escrita do dito despedimento.

Artigo 106.

1. Nos supostos previstos no artigo 32 desta Lei deberán respectarse as garantías que, respec­to das alegacións, proba e conclusións, se establecen para o proceso de despedimento disciplinario.

2. Nos despedimentos de membros de comité de empresa, delegados de persoal ou delegados sindicais, a parte demandada deberá presentar o expediente contradictorio legalmente esixido.

Artigo 107.

Nos feitos que se consideren probados na sentencia deberán facerse constar as seguintes circunstancias:

a) Data do despedimento.

b) Salario do traballador.

c) Lugar de traballo; categoría profesional; antigüidade, concretando os períodos en que se prestaron os servicios; características particulares, de as haber, e o traballo que realizaba o demandante antes de se producir o despedimento.

d) Se o traballador ten ou tivo no ano anterior ao despedimento a condición de delegado de per­soal, membro do comité de empresa ou delegado sindical.

Artigo 108.

1. Na decisión da sentencia, o Xuíz cualificará o despedimento como procedente, improcedente ou nulo. Será cualificado como procedente cando quede acreditado o incumprimento alegado polo empresario no seu escrito de comunicación. En caso contrario, ou no suposto de que se incumprisen os requisitos de forma, establecidos no número un do do artigo 55 do texto refundido da Lei do Estatuto dos Traballadores, o despedimento será cualificado como improcedente.

2. Será nulo o despedimento que teña móbil algunha das causas de discriminación previstas na Constitución e na Lei, ou se produza con violación de dereitos fundamentais e liberdades públicas do traballador.

3. Se se acreditase que o móbil do despedimento obedecese a algunha das causas do número anterior, o Xuíz pronunciarase sobre ela, con independencia de cal fose a forma daquel.

Artigo 109.

Se se considera procedente o despedimento, declararase validada a extinción do contrato de traballo que aquel produciu, sen dereito a indemnización nin a salarios de tramitación.

Artigo 110.

1. Se o despedimento se declara improcedente, condenarase o empresario á readmisión do traballador nas mesmas condicións que rexían antes de se producir o despedimento ou, a elección daquel, a que lle aboe unha indemnización, nunha contía que será fixada segundo o previsto no apartado 1, parágrafo a), do artigo 56 do texto refundido da Lei do Estatuto dos Traballadores. A condena comprenderá, tamén, o aboamento da cantidade a que se refire o parágrafo b) do propio apartado 1, coas limitacións, se é o caso, previstas polo apartado 2 do dito artigo e sen prexuízo do establecido no seu apartado 5.

Nos despedimentos improcedentes de traballadores que teñan relación laboral de carácter especial, a contía desta indemnización será a establecida, se é o caso, pola norma que regule a dita relación especial.

2. No caso de que se declare improcedente o despedimento dun representante legal ou sindical dos traballadores, a opción prevista no número anterior corresponderalle ao traballador.

3. A opción deberá exercerse mediante escrito ou comparecencia perante a Secretaría do Xulgado do Social, dentro do prazo de cinco días desde a notificación da sentencia que declare o despedimento improcedente, sen esperar á súa firmeza, se fose a da instancia.

4. Cando o despedimento se declarase improcedente por incumprimento dos requisitos de forma establecidos e se optase pola readmisión, poderase efectuar un novo despedimento dentro do prazo de sete días desde a notificación da sentencia. O dito despedimento non constituirá unha emenda do primitivo acto extintivo, senón un novo despedimento, que producirá efectos desde a súa data.

Artigo 111.

1. De se recorrer contra a sentencia que declare a improcedencia do despedimento, a opción exercida polo empresario terá os seguintes efectos:

a) Se se optase pola readmisión, calquera que fose o recorrente, esta levarase a efecto de forma provisional nos termos establecidos polo artigo 295 desta Lei.

b) Cando a opción do empresario fose a indemnización, tanto no suposto de que o recurso fose interposto por este como polo traballador, non procederá a execución provisional da sentencia, se ben durante a tramitación do recurso o traballador considerarase en situación legal de desemprego voluntario. Se a sentencia que resolva o recurso interposto polo traballador elevase a contía da indemnización, o empresario dentro dos cinco días seguintes ao da súa notificación, poderá cambiar o sentido da súa opción e, en tal suposto, a readmisión retrotraerá os seus efectos económicos á data en que se realizou a elección, e deduciranse das cantidades que por tal concepto se aboen as que, se é o caso, percibise o traballador en concepto de prestación por desemprego. A citada cantidade, así como a correspondente á contribución empresarial á Seguridade Social polo dito traballador, terá que ser ingresada polo empresario na Entidade xestora.

Para efectos do recoñecemento dun futuro dereito á protección por desemprego, o período a que se refire o parágrafo anterior considerarase de ocupación cotizada.

2. Calquera que sexa o sentido da opción exercida, esta terase por non feita se o Tribunal Superior, ao re­solver o recurso, declarase nulo o despedimento. Cando se confirme a sentencia obxecto de recurso, o sentido da opción non poderá ser alterado.

Artigo 112.

1. Cando a sentencia que declarase a improcedencia do despedimento dun representante legal ou sindical dos traballadores sexa obxecto de recurso, a opción exercida polos ditos representantes terá as seguintes consecuencias:

a) Cando o traballador opte pola readmisión, calquera que sexa a parte que interpoña o recurso, haberá que se ater ao disposto no artigo 295 desta Lei.

b) De se optar pola indemnización, tanto se recorre o traballador como o empresario, non procederá a execución provisional da sentencia, se ben durante a substanciación do recurso o traballador considerarase en situación legal de desemprego voluntario. Se a sentencia que resolva o recurso interposto polo empresario diminuíse a contía da indemnización, o traballador, dentro dos cinco días seguintes ao da súa notificación, poderá cambiar o sentido da súa opción e, se é o caso, a readmisión retrotraerá os seus efectos económicos á data en que se realizou a primeira elección, e deduciranse das cantidades que por tal concepto se aboen as que, se é o caso, percibise o traballador en concepto de prestación por desemprego. A citada cantidade, así como a correspondente á contribución empresarial á Seguridade Social polo dito traballador, terá que ser ingresada polo empresario na Entidade xestora.

Para efectos do recoñecemento dun futuro dereito á protección por desemprego, o período a que se refire o parágrafo anterior considerarase de ocupación cotizada.

2. Calquera que sexa o sentido da opción exercida, esta terase por non feita se o Tribunal Superior, ao resolver o recurso, declara nulo o despedimento. Cando se confirme a sentencia obxecto de recurso, o sentido da opción non poderá ser alterado.

Artigo 113.

Se o despedimento é declarado nulo, condenarase á inmediata readmisión do traballador, con aboamento dos salarios que se deixaron de percibir. A sentencia executarase de forma provisional nos termos establecidos polo artigo 295, tanto cando fose recorrida polo empresario como polo traballador.

SECCIÓN 2ª. PROCESO DE IMPUGNACIÓN DE SANCIÓNS

Artigo 114.

1. O traballador poderá impugnar a sanción que lle sexa imposta mediante demanda que deberá ser presentada dentro do prazo sinalado no artigo 103 desta Lei.

2. Nos procesos de impugnación de sancións por faltas graves ou moi graves aos traballadores que posúan a condición de representante legal ou sindical, a parte demandada deberá achegar o expediente contradictorio legalmente establecido.

3. Corresponderalle ao empresario probar a realidade dos feitos imputados ao traballador, e a súa entida­de, sen que poidan ser admitidos outros motivos de oposición á demanda que os alegados no seu momento para xustificar a sanción. As alegacións, probas e conclusións deberán ser realizadas polas partes na orde establecida para os despedimentos disciplinarios.

Artigo 115.

1. A sentencia conterá algún dos pronunciamentos seguintes:

a) Confirmar a sanción, se se acreditou o cumprimento das esixencias de forma e a realidade do incum­primento imputado ao traballador, así como a súa entidade, valorada segundo a graduación de faltas e sancións prevista nas disposicións legais ou no convenio colectivo aplicable.

b) Revogala totalmente, se non se probou a realidade dos feitos imputados ao traballador ou estes non son constitutivos de falta.

c) Revogala en parte se a falta cometida non foi axeitadamente cualificada. Neste caso o Xuíz poderá au­torizar a imposición dunha sanción adecuada á gravidade da falta.

d) Declarala nula, se foi imposta sen observar os requisitos formais establecidos legal ou convencional­mente ou cando estes presenten defectos de tal gravidade que non permitan alcanzar a finalidade para a que foron requiridos.

2. Para os efectos do previsto no apartado anterior serán nulas as sancións impostas aos representantes le­gais dos traballadores ou aos delegados sindicais por faltas graves ou moi graves sen a previa audiencia dos restantes integrantes da representación a que o traballador pertencese, así como aos traballadores afiliados a un sindicato sen lles dar audiencia aos delegados sindicais. Tamén será nula a sanción cando consista nalgunha das legalmente prohibidas ou non estea tipificada nas disposicións legais ou no convenio colectivo aplicable.

3. Contra as sentencias dictadas nestes procesos non caberá ningún recurso, agás nos casos de sancións por faltas moi graves, apreciadas xudicialmente.

CAPÍTULO III

Da reclamación ao Estado do pagamento de salarios de tramitación en xuízos por despedimento

Artigo 116.

1. Se, desde a data en que se tivo por presentada a demanda por despedimento, ata a senten­cia do Xulgado ou Tribunal que por primeira vez declare a súa improcedencia, transcorresen máis de sesenta días hábiles, o empresario, unha vez firme a sentencia, poderá reclamarlle ao Estado os salarios pagados ao traballa­dor que excedan do dito prazo.

2. No suposto de insolvencia provisional do empresario, o traballador poderá reclamarlle directamente ao Estado os salarios aos que se refire o número anterior que non fosen aboados por aquel.

Artigo 117.

1. Para demandar ao Estado polos salarios de tramitación, será requisito previo ter reclamado en vía administrativa na forma e prazos establecidos. Contra a denegación do anterior o empresario, ou, se é o caso, o traballador, poderá promover a oportuna acción perante o Xulgado que coñeceu na instancia o proce­so de despedimento.

2. Deberase xuntar á demanda a copia da resolución administrativa denegatoria ou da instancia de soli­citude de pagamento.

Artigo 118.

1. Admitida a demanda, sinalarase día para o xuízo nos cinco días seguintes, e citarase para o efecto o traballador, o empresario e o avogado do Estado, sen que se suspenda o procedemento, para que este poida elevar consulta á Dirección Xeral do Servicio Xurídico do Estado.

2. O xuízo versará só sobre a procedencia e contía da reclamación, e non se admitirán probas encamiñadas a revisar as declaracións probadas na sentencia de despedimento.

Artigo 119.

1. Para efectos do cómputo de tempo que exceda dos sesenta días hábiles a que se refire o artigo 116, serán excluídos del os períodos seguintes:

a) O tempo investido na reparación da demanda, por non ter acreditado a celebración da conciliación ou da reclamación administrativa previa, ou por defectos, omisións ou imprecisións naquela.

b) O período en que estivesen suspendidos os autos, a pedimento de parte, por suspensión do acto do xuízo nos termos previstos no artigo 83 desta Lei.

c) O tempo que dure a suspensión para acreditar a presentación da querela, nos casos en que calquera das partes alegase a falsidade dun documento que poida ser de notoria influencia no preito.

2. Nos supostos enunciados anteriormente, o Xuíz, apreciando as probas presentadas, decidirá se os sa­larios correspondentes ao tempo investido deben correr por conta do Estado ou do empresario. Excepcionalmente, poderá privar o traballador da súa percepción, se apreciase que na súa actuación procesual incorreu en manifesto abuso de dereito.

CAPÍTULO IV

Da extinción do contrato por causas obxectivas e outras causas de extinción

SECCIÓN 1ª. EXTINCIÓN POR CAUSAS OBXECTIVAS

Artigo 120.

Os procesos derivados da extinción do contrato de traballo por causas obxectivas axustaranse ás normas contidas no capítulo relativo aos procesos por despedimentos e sancións sen prexuízo das especialidades que se enuncian nos artigos seguintes.

Artigo 121.

1. O prazo para exercer a acción de impugnación da decisión extintiva será de vinte días, que en todo caso comezará a contarse a partir do día seguinte á data de extinción do contrato de traballo. O traba­llador poderá anticipar o